تغییرات مداوم در سیاست‌های صادراتی تخم‌مرغ و پیامدهای آن برای تولیدکنندگان

در ماه‌های اخیر، سیاست‌های جدید اتحادیه در حوزه صادرات تخم‌مرغ، ساختار تجارت خارجی این محصول را به‌طور جدی تغییر داده است. این تغییرات به گونه‌ای تدوین شده‌اند که مسیر صادرات تنها برای تعداد محدودی از شرکت‌ها و افراد خاص هموار شده و در عمل، بسیاری از تولیدکنندگان و صادرکنندگان مستقل از چرخه رقابت حذف شده‌اند.

این رویکرد عملاً منجر به شکل‌گیری نوعی انحصار سازمان‌یافته در صادرات تخم‌مرغ شده است؛ به‌گونه‌ای که سود حاصل از صادرات که باید به کل صنعت و تولیدکنندگان برسد، در اختیار گروه‌های محدودی قرار گرفته است.

تبعیض در اجرای قوانین

یکی از انتقادهای جدی فعالان صنعت، اجرای گزینشی قوانین صادراتی است. به‌عنوان نمونه، در فروردین ۱۴۰۴، طبق دستورالعمل رسمی اعلام شد که صادرات می‌بایست صرفاً از طریق پایانه‌ها انجام گیرد. اما در همان بازه، گزارش‌های میدانی نشان می‌داد که محموله‌های برخی مگافارم‌های بزرگ وابسته به ارکان اتحادیه، به‌صورت مستقیم و در مقیاس تریلی‌تریلی به بازار افغانستان صادر شد؛ در حالی‌که آن زمان تقاضای صادراتی در این کشور بسیار بالا بود.

پس از طرح این موضوع، توجیهی مطرح شد مبنی بر اینکه «بسته‌بندی در محل مرغداری انجام شده اما بار از طریق پایانه ارسال شده است». این نمونه نشان می‌دهد که قوانین می‌توانند به شکلی انعطاف‌پذیر و متفاوت برای برخی بازیگران اجرا شوند و همین امر شائبه انحصار و تضاد منافع را تقویت می‌کند.

تغییرات مداوم دستورالعمل‌ها

از دیگر چالش‌های جدی، تغییر پی‌درپی دستورالعمل‌های صادراتی است. در فواصل کوتاه، ضوابط مختلفی ابلاغ شده است:

• روزی اعلام می‌شود که صادرات صرفاً از طریق پایانه‌ها انجام گیرد.

• روز دیگر، سهمیه استانی مطرح می‌شود تا هر استان سهم مشخصی از صادرات داشته باشد.

• در مقطع دیگری، صادرات به کشورهای حوزه خلیج فارس صرفاً از طریق قرارداد اتحادیه با یک هلدینگ در عمان و از مبدا بندر امام صورت می‌گیرد؛ آن هم با قیمت هر کارتن حدود ۲,۰۰۰,۰۰۰ تومان.

• مابقی کشورها موظف به استفاده از پایانه‌ها می‌شوند.

این تغییرات مداوم، فضای تجارت خارجی تخم‌مرغ را به‌شدت بی‌ثبات کرده و امکان برنامه‌ریزی بلندمدت را از فعالان بازار سلب می‌کند.

افزون بر این، یکی از مشکلات پایانه‌ها نیز به اوزان تحویلی مربوط می‌شود؛ چراکه معمولاً فقط محموله‌های ۱۰ تا ۱۲ کیلوگرمی پذیرفته می‌شوند. در این شرایط، تکلیف محموله‌های بالای ۱۲ کیلوگرم چه خواهد شد؟ آیا این محدودیت منطقی است؟

پیامدهای این سیاست‌ها

1. کاهش رقابت سالم: حذف تولیدکنندگان مستقل، انگیزه بهبود کیفیت و نوآوری را کاهش می‌دهد.

2. تضعیف تولیدکنندگان واقعی: مرغداران و صادرکنندگان سنتی که نقش اصلی در تولید دارند، به دلیل نبود دسترسی به بازارهای صادراتی متضرر شده‌اند.

3. کاهش ارزآوری پایدار: انحصار صادرات، ظرفیت واقعی کشور برای حضور مستمر در بازارهای جهانی را تضعیف می‌کند.

4. بی‌ثباتی در بازار صادراتی: تغییر مداوم دستورالعمل‌ها مانع شکل‌گیری روابط پایدار با خریداران خارجی می‌شود.

5. افزایش آسیب‌پذیری بازار داخلی: تمرکز صادرات در اختیار گروه محدودی از بازیگران، نوسانات بازار جهانی را مستقیم‌تر به بازار داخل منتقل می‌کند.

تولید و مصرف در شرایط فعلی

با توجه به این که نهاده‌های دامی در ایران با ارز ۲۸,۵۰۰ تومانی تأمین می‌شوند، میزان تولید و مصرف تخم‌مرغ باید با یکدیگر برابر باشد و تنها در شرایط بحرانی تولید ده درصد مازاد بر نیاز انجام شود.

با این حال، تولید تخم‌مرغ در ایران به حدی افزایش یافته که حتی صادرات نیز قادر به تنظیم قیمت‌ها در داخل کشور نیست. در شش ماهه اول سال ۱۴۰۴، میانگین قیمت تخم‌مرغ حدود ۴۶,۰۰۰ تومان بوده است، در حالی‌که قیمت مصوب ۶۱,۰۰۰ تومان تعیین شده بود. این موضوع نشان می‌دهد که مدیریت تولید و صادرات به گونه‌ای انجام نشده که بتواند تعادل عرضه و تقاضا را در بازار داخلی حفظ کند.

نقش واحدهای جدید در صادرات

حال اگر واحدهای جدید در حوزه صادرات تخم‌مرغ پا به عرصه تولید گذاشته‌اند، لازم است سیاستی اتخاذ شود که نهاده دامی این واحدها از بازار آزاد و با نرخ ارز آزاد تأمین شود. به این ترتیب، این واحدها باید بررسی کنند که آیا توان رقابت با کشورهای دیگر را در بازار صادرات دارند یا خیر، و صرفاً در صورتی که قابلیت رقابت واقعی وجود داشته باشد، وارد چرخه تولید و صادرات تخم مرغ شوند. این رویکرد به جلوگیری از انباشت تولید مازاد و آسیب به بازار داخلی کمک می‌کند.

جمع‌بندی

انحصاری‌سازی و اجرای گزینشی قوانین صادرات تخم‌مرغ، در کنار تغییرات مکرر و غیرمنطقی در دستورالعمل‌ها، نه‌تنها عدالت تجاری را زیر سؤال برده، بلکه آینده صنعت مرغداری و تخم‌مرغ کشور را نیز تهدید می‌کند. شفافیت، ثبات در قوانین و بازگشت به نظام رقابتی، به‌ویژه در مدیریت تولید، نهاده‌ها و صادرات، ضرورتی فوری برای حفظ تولید ملی و منافع کل زنجیره تأمین تخم‌مرغ است.

📌 این خبر توسط تیم تحریریه EggTimesNews تهیه شده و بازنشر آن با ذکر منبع بلامانع است.