روز دانشجو؛ یادآور فاصله عمیق میان تحقیقات دانشگاهی و واقعیت مرغداری ها
گزارش ویژه ILBPIN | روز دانشجو و واقعیت تلخ فاصله صنعت طیور ایران با دانشگاههای پیشرفته جهان
۱۶ آذر، روز دانشجو، معمولاً فرصتی برای بررسی نقش دانشگاه در توسعه اقتصادی و صنعتی کشور است؛ اما در صنعت طیور ایران، این روز بیش از آنکه یادآور نقشآفرینی دانشگاه باشد، یادآور فاصلهای عمیق و مزمن میان علم دانشگاهی و واقعیت تولید است.
فاصلهای که بهگفته فعالان صنعت، امروز نهتنها بر بهرهوری اثر گذاشته، بلکه مستقیماً امنیت غذایی کشور را نیز تحتتأثیر قرار داده است.
تحلیلهای ILBPIN نشان میدهد که صنعت طیور ایران، بهعنوان بزرگترین بخش تولید پروتئین کشور، کمتر از یکسوم ظرفیت علمی دانشگاهی را جذب کرده؛ در حالی که در کشورهای پیشرفته، دانشگاهها بهطور مستقیم در تعیین استاندارد تولید، بهروزرسانی فرمولهای تغذیه، مدیریت بیماریها، طراحی سالنها و حتی سیاستگذاری حکمرانی خوراک دخیلاند.
۱. دانشگاه؛ در جهان مرکز تصمیمسازی، در ایران تماشاگر مسائل صنعت
در کشورهای پیشرو مانند هلند، آمریکا و بریتانیا، نسبت همکاری دانشگاه و صنعت طیور در سه محور کلیدی بوده است:
-
تحقیقات تغذیه و ژنتیک
-
پایش بیماریها و زیستامنیت
-
استانداردسازی و تدوین پروتکلهای تولید
در مقابل، در ایران:
-
بسیاری از پایاننامهها کاربرد عملی ندارند
-
ارتباط دانشگاه با مرغداریها سیستماتیک نیست
-
ساختار حکمرانی اجازه نمیدهد یافتههای علمی تبدیل به دستورالعمل اجرایی شود
-
پژوهشها بدون دسترسی به داده واقعی صنعت انجام میشود
نتیجه این گسست آن است که استاد دانشگاه مسیر خود را میرود و مرغدار مسیر خود را؛ و حلقه اتصال وجود ندارد.
۲. صنعت طیور ایران به چه دانش واقعی نیاز دارد؟
بر اساس ارزیابی ILBPIN از بیش از ۴۰ واحد مرغداری و چندین گفتوگوی تخصصی، نیازهای واقعی صنعت بهشرح زیر است:
الف) فرمولاسیون دان در شرایط بحران نهاده
در شرایطی که ذرت به ۳۵ هزار تومان و سویا به ۵۰ هزار تومان رسیده، صنعت نیازمند جیرههای اقتصادی، قابلجایگزین و علمی است.
اما چنین طرحهایی در دانشگاهها نادراً تدوین و آزمایش میشوند.
ب) مدلهای زیستامنیت مبتنی بر شرایط اقلیمی ایران
ایران اقلیم متفاوتی از اروپا دارد؛ ولی اکثر پروتکلهای ارائهشده ترجمهای است، نه بومی.
ج) تحلیل علمی حذف گلههای پیر و افزایش بهرهوری
مراکز تحقیقاتی دانشگاهی در دنیا مدلهای دقیق ارائه میکنند؛
در ایران بیشتر تجربه مرغدار تعیینکننده است، نه علم.
د) دادهمحوری و استانداردسازی مانند Red Tractor
در جهان، دادههای روزانه فارمها به دانشگاهها و مراکز تحقیق وصل است.
در ایران، این دادهها یا جمعآوری نمیشود یا غیرقابل تحلیل است.
۳. چرا صنعت و دانشگاه در ایران به هم نمیرسند؟ ریشهها
۱) نبود نظام پایش و نیازسنجی مشترک
هیچ نهادی وجود ندارد که مشخص کند صنعت دقیقاً به چه تحقیقاتی نیاز دارد.
۲) فاصله مالی و عدم بودجه اختصاصی صنعت محور
دانشگاه پروژهای انجام میدهد که برای آن بودجهای تخصیص داده شده باشد،
نه پروژهای که صنعت واقعاً نیاز دارد.
۳) عدم دسترسی دانشگاه به داده واقعی و فارمهای صنعتی
بسیاری از مرغداران همکاری نمیکنند؛ برخی داده ندارند، برخی اعتماد ندارند.
۴) نبود استاندارد ملی تضمین کیفیت (مانند Red Tractor)
وقتی استاندارد وجود ندارد، نمیتوان علم را به ساختار تولید وصل کرد.
۴. تجربه جهانی؛ چگونه دانشگاه موتور صنعت طیور است؟
ایالات متحده
دانشگاههای Iowa State و Georgia ستون اصلی صنعت هستند.
هر تغییر در جیره، واکسن یا ژنتیک ابتدا در دانشگاه بررسی، سپس به تولید منتقل میشود.
بریتانیا
طرح Red Tractor توسط دانشگاهها تدوین و بهروزرسانی میشود.
دانشگاه و مرغدار زبان مشترک دارند.
هلند
دانشگاه واگنینگن (WUR) از سالن تولید تا سیاستگذاری خوراک نقش دارد.
بیش از ۳۰۰ پروژه سالانه بهطور مستقیم روی مزرعه اجرا میشود.
برزیل
صادرات مرغ این کشور نتیجه همکاری نزدیک صنعت–دانشگاه در حوزه جیرههای جایگزین و اصلاح نژاد است.
۵. ایران چه باید بکند؟ پیشنهادهای عملی ILBPIN
۱. ایجاد «شبکه ملی ارتباط صنعت–دانشگاه طیور»
این شبکه زیر نظر اتحادیه ها و با همکاری دانشگاههای معتبر میتواند نیازهای واقعی صنعت را استخراج و پروژههای هدفمند تعریف کند.
۲. تعریف دورههای مشترک برای مدیران مرغداری و دانشجویان
مرغدار از دانشگاه یاد میگیرد؛ دانشجو از مرغدار.
این مدل در ترکیه و هلند جواب داده است.
۳. ایجاد سامانه ملی دادههای فارمها (DataHub)
تا دانشگاه بتواند تحلیل واقعی انجام دهد.
۴. تدوین استاندارد ملی تضمین کیفیت (IQAP)
استاندارد پلی است میان «علم» و «تولید».
بدون استاندارد، علم به تولید نمیرسد.
۵. حمایت از پژوهشهای کاربردی با بودجه صنعت
مرغداران میتوانند حمایت مالی از پروژههایی داشته باشند که نتیجهاش بهبود عملکرد فارم باشد.
این الگو در آمریکا اجرا شده و موفق بوده است.
جمعبندی ILBPIN
۱۶ آذر امسال فرصتی است برای بازخوانی یک حقیقت مهم:
صنعت طیور ایران نیازمند پیوند دوباره با دانشگاه است؛ پیوندی واقعی، منسجم و مبتنی بر نیازهای صنعت، نه گزارشهای تزئینی.
جهان امروز با داده، استاندارد، علم و مدلسازی پیش میرود؛
در حالی که صنعت طیور ایران هنوز با «حدس»، «تجربه فردی» و «سعی و خطا» اداره میشود.
اگر این شکاف پر نشود:
-
بهرهوری پایین میماند
-
هزینه تولید افزایش مییابد
-
واحدهای کوچک حذف میشوند
-
و امنیت غذایی کشور آسیب میبیند
اما اگر این رابطه دوباره تعریف شود، صنعت طیور میتواند تبدیل به یکی از پیشرفتهترین، پایدارترین و سودآورترین زنجیرههای تولیدی کشور شود.
