کنترل گامبورو؛از گسترش خاموش تا حفاظت یکنواخت گله

به گزارش پایگاه خبری صنعت طیور ایران ILBPIN.ir، بیماری گامبورو (IBD – بیماری بورس عفونی) همچنان یکی از چالش‌های پایه‌ای و ساختاری در صنعت جهانی طیور محسوب می‌شود. اگرچه سویه‌های کلاسیک و بسیار حدت‌دار این ویروس سال‌هاست شناخته شده‌اند، اما چشم‌انداز کنونی بیماری بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر واریانت‌ها و سویه‌های نوترکیب (Reassortant) قرار گرفته است؛ سویه‌هایی که به‌سرعت گسترش می‌یابند، اغلب بدون علائم بالینی آشکار عمل می‌کنند، زودتر به بورس فابریسیوس نفوذ کرده و در نهایت با تضعیف سیستم ایمنی، زیان‌های عملکردی و اقتصادی قابل‌توجهی ایجاد می‌کنند.

---

سه ستون راهبرد مدرن کنترل گامبورو

بررسی‌های ILBPIN نشان می‌دهد کنترل مؤثر گامبورو در شرایط امروز، نیازمند تمرکز هم‌زمان بر سه محور کلیدی است:

1. تشخیص دقیق دو‌بخشی (VP2 و VP1)
   برای شناسایی واریانت‌ها و رویدادهای نوترکیبی که در صورت تشخیص تک‌بخشی، به‌راحتی از دید پنهان می‌مانند.

2. ایجاد ایمنی زودهنگام و یکنواخت
   به‌منظور جلوگیری از کلونیزاسیون سریع بورس توسط سویه‌های میدانی و کاهش گردش ویروس در گله.

3. هوشیاری عملیاتی
   شامل زیست‌امنیتی، زمان‌بندی واکسیناسیون و پایش مداوم برای حفظ عملکرد گله.

---

مأموریت اصلی: حفاظت از معماری ایمنی گله

به گزارش ILBPIN.ir، مأموریت پایدار در سلامت طیور همواره یک اصل بوده است:
حفظ ساختار ایمنی گله برای صیانت از عملکرد تولیدی.

ویروس گامبورو به‌طور استثنایی مقاوم است:

• تحمل دامنه وسیع pH (۲ تا ۱۲)

• مقاومت در برابر دماهای بالا

• ماندگاری چندین هفته تا چند ماه در سالن‌ها، خوراک و آب آلوده

این ویژگی‌ها، گامبورو را به یک تهدید دائمی و مقیم تبدیل کرده است؛ به‌طوری که هر خلأ در ایمنی اولیه، فرصت طلایی برای نفوذ سریع سویه‌های میدانی—به‌ویژه نوترکیب‌ها—فراهم می‌کند. آسیبی که اغلب خاموش، بدون تلفات ظاهری اما از نظر اقتصادی تعیین‌کننده است.

---

تنوع ژنتیکی IBDv؛ فراتر از تقسیم‌بندی‌های قدیمی

رویکردهای نوین فیلوژنتیک، طبقه‌بندی ویروس گامبورو را بر اساس هر دو قطعه ژنومی بنا نهاده‌اند:

• قطعه A (VP2–VP5)
  تعیین‌کننده آنتی‌ژنیسیته، تمایل سلولی و حدت ویروس

• قطعه B (VP1)
  آنزیم پلی‌مراز؛ عامل کلیدی بیماری‌زایی و نشانگر نوترکیبی

امروزه بیش از ۱۷ ترکیب ژنوتیپی A/B شناسایی شده است، از جمله:

• A2dB1b: واریانت نوظهور با منشأ آمریکای شمالی، گسترش‌یافته در آسیا، آمریکای جنوبی و خاورمیانه

• A3B1: نوترکیب‌های شمال‌غرب اروپا با توان جایگزینی سویه‌های بومی

• A4B1: سویه متمایز گزارش‌شده در قاره آمریکا، اروپا و آسیا

ویژگی مشترک این سویه‌ها از نگاه تحلیلی ILBPIN:

• گسترش جغرافیایی سریع

• شیوع بالای عفونت‌های تحت‌بالینی

• نفوذ بسیار زودهنگام به بورس

ریسک عملیاتی:
اگر واکسن دیرتر از سویه میدانی به بورس برسد—یا در رقابت مغلوب شود—فرسایش ایمنی رخ می‌دهد، حتی بدون وقوع یک اپیدمی بالینی شدید.

---

پیامدهای اقتصادی گامبوروی تحت‌بالینی

بر خلاف تصور رایج، گامبوروی بدون تلفات ظاهری نیز هزینه‌ساز است. پیامدهای اقتصادی آن شامل:

• کاهش رشد روزانه

• افزایش ضریب تبدیل خوراک

• افزایش تلفات کشتارگاهی و هزینه‌های درمان

• نوسان عملکرد بین گله‌ها و دوره‌ها

به بیان ساده:
گامبوروی تحت‌بالینی یک بیماری سرکوب‌کننده ایمنی با اثرات مالی قابل اندازه‌گیری است، حتی اگر مرگ‌ومیر دیده نشود.

---

راهبرد واکسیناسیون؛ ایمنی زودهنگام و یکنواخت

به گزارش ILBPIN.ir، هدف اصلی در کنترل گامبورو باید مسدود کردن بورس در سریع‌ترین زمان و به‌صورت یکنواخت در کل گله باشد؛ پیش از آن‌که سویه‌های میدانی فرصت نفوذ پیدا کنند.

در این چارچوب، واکسن‌های ایمون‌کامپلکس نسل جدید قادرند:

• ایمنی را زودتر فعال کنند

• پوشش یکنواخت‌تری در سطح گله ایجاد کنند

• کلونیزاسیون بورس را در برابر واریانت‌ها و نوترکیب‌ها مهار کنند

در مقابل، برخی واکسن‌های وکتوری، هرچند مفید، ممکن است در برابر سویه‌های سریع‌النفوذ نتوانند به‌طور کامل از تکثیر ویروس در بافت‌های لنفاوی جلوگیری کنند.

---

شواهد آزمایشی

در آزمون‌های کنترل‌شده روی جوجه‌های گوشتی (Ross 308) با سطح متوسط آنتی‌بادی مادری:

• واکسیناسیون در روز اول زندگی

• و چالش در ۳۰ روزگی با سویه‌هایی مانند A4B1 و A2aB1

نشان داد:

• کاهش بار ویروسی در بورس و اندام‌های لنفاوی

• کاهش خطر سرکوب ایمنی

• حفظ ساختار لنفاوی و پاسخ بهتر به سایر واکسن‌ها

---

برنامه عملی؛ از جوجه‌کشی تا سالن

تحلیل ILBPIN یک برنامه عملیاتی چهارلایه را پیشنهاد می‌کند:

1. جوجه‌کشی:
   استفاده از واکسن ایمون‌کامپلکس با شروع ایمنی زودهنگام و یکنواخت

2. سالن پرورش:
   اجرای دقیق زیست‌امنیتی و مدیریت

3. پایش و تشخیص:

   • بررسی ماکروسکوپی و هیستوپاتولوژی بورس

   • PCR

   • ژنوتایپینگ VP2 و VP1 برای ردیابی سویه‌ها

4. شاخص‌های عملکردی:
   پایش FCR، رشد روزانه، تلفات و یکنواختی گله

---

جمع‌بندی نهایی ILBPIN

تحلیل ILBPIN.ir نشان می‌دهد گامبورو نه‌تنها یک بیماری «گذشته»، بلکه یک تهدید در حال تکامل است. کنترل موفق آن نیازمند:

• تشخیص دقیق دو‌بخشی

• ایمنی زودهنگام و یکنواخت

• و هوشیاری عملیاتی مداوم

در دنیایی که سویه‌های نوترکیب سریع‌تر از تصمیم‌های مدیریتی حرکت می‌کنند، تنها برنامه‌هایی دوام می‌آورند که پیش‌دستانه طراحی شده باشند، نه واکنشی.