حذف ارز ۲۸۵۰۰؛ چه چیزی واقعاً در اقتصاد تولید طیور تغییر می‌کند؟

به گزارش خبرگزاری صنعت طیور ایران (ILBPIN)، حذف ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی برای نهاده‌های دامی و کالاهای اساسی، صرفاً یک تغییر عددی در نرخ ارز نیست؛ این تصمیم به‌معنای انتقال هزینه خوراک دام و طیور از یک مسیر یارانه‌ای نسبتاً قابل پیش‌بینی، به یک مسیر شناور و پرنوسان موسوم به تالار دوم است.

پیام این سیاست برای تولیدکننده روشن است:
ریسک ارزی مستقیماً به هزینه تولید منتقل می‌شود.

تالار دوم چرا نقطه حساس بازار نهاده‌هاست؟

تالار دوم ذاتاً مبتنی بر سازوکار عرضه و تقاضاست. به همین دلیل، حتی در صورت وعده ثبات مقطعی از سوی سیاست‌گذار، بازار نهاده‌های دامی همچنان در معرض نوسان باقی می‌ماند. بر اساس تحلیل ILBPIN، سه متغیر کلیدی تعیین‌کننده رفتار این بازار هستند:

• سرعت تخصیص و تأمین ارز

• ریتم ورود کالا به بنادر و فرآیند ترخیص

• کارایی حمل، بارگیری و توزیع تا رسیدن نهاده به واحد تولیدی

هرگونه اختلال یا تأخیر در هر یک از این مراحل، موجب پیشی گرفتن قیمت بازار آزاد از نرخ تالار دوم می‌شود. در چنین شرایطی، تالار دوم به‌جای ایجاد ثبات، عملاً نقش به‌تعویق‌انداز بحران هزینه تولید را ایفا می‌کند.

انتقال یارانه به خانوار؛ سیاست اجتماعی درست، ریسک اقتصادی بالا

ILBPIN تأکید می‌کند:
انتقال یارانه از واردات به مصرف‌کننده نهایی، از منظر حفظ قدرت خرید خانوار قابل دفاع است؛ اما این سیاست یک شرط اساسی دارد:

یارانه مصرف نباید به قیمت فروپاشی سرمایه در گردش تولیدکننده تمام شود.

تولیدکننده ناچار است هزینه خوراک، دستمزد، انرژی، دارو و حمل‌ونقل را به‌صورت نقد و فوری پرداخت کند، در حالی که بازار مصرف، قیمت را با تأخیر و تحت فشار سیاست‌های تنظیم بازار جذب می‌کند. این شکاف زمانی میان هزینه و درآمد، مستقیماً به بحران نقدینگی و در نهایت کاهش تولید منجر می‌شود.

خطر پنهان بازار؛ آرامش ظاهری پیش از جهش واقعی

بررسی‌های تطبیقی ILBPIN نشان می‌دهد در دوره‌های مشابه، بازار ممکن است در هفته‌های ابتدایی آرام به‌نظر برسد؛ به‌ویژه اگر هم‌زمان با افت فصلی تقاضا باشد. اما این آرامش پایدار نیست.

در صورتی که هزینه تولید افزایش یابد و امکان انتقال به‌موقع آن به قیمت فروش وجود نداشته باشد، پیامدهای زیر قابل پیش‌بینی است:

• کاهش انگیزه جوجه‌ریزی و نگهداری گله

• افزایش فروش اضطراری و حذف زودهنگام

• افت عرضه با یک وقفه زمانی

• جهش قیمت در مقطعی که کنترل آن دشوارتر است

به بیان دیگر، اگر هزینه واقعی تولید به‌موقع منتقل نشود، بازار با شدت بیشتری آن را در آینده بازپس می‌گیرد.

مسئله اصلی از نگاه ILBPIN؛ ضعف فرماندهی و داده‌محوری بازار

از منظر ILBPIN، مشکل اصلی تنها به نرخ ارز محدود نمی‌شود. حتی اگر تالار دوم ارز مورد نیاز را تأمین کند، فقدان شفافیت در داده‌های واقعی موجودی نهاده، مسیر توزیع و زمان تحویل به واحدها، خود به عامل بی‌ثباتی تبدیل می‌شود.

در چنین فضایی:

• اعتماد تولیدکننده به وعده‌های رسمی کاهش می‌یابد

• خرید احتیاطی و هجوم به بازار آزاد شکل می‌گیرد

• قیمت‌ها پیش از وقوع کمبود واقعی، دچار التهاب می‌شوند

این چرخه، خودتقویت‌کننده بوده و کنترل بازار را دشوارتر می‌کند.

جمع‌بندی ILBPIN

خبرگزاری صنعت طیور ایران (ILBPIN) معتقد است حذف ارز ترجیحی و تأمین ارز نهاده‌ها از تالار دوم، در صورتی که با تأمین پایدار، توزیع قابل اتکا و شفافیت اطلاعاتی همراه شود، می‌تواند به کاهش رانت و منطقی‌تر شدن برنامه‌ریزی تولید منجر شود.

اما اگر این سیاست صرفاً در سطح اطلاعیه باقی بماند و در عمل نهاده با تأخیر، به‌صورت ناقص یا قطره‌چکانی به دست تولیدکننده برسد، تالار دوم نه‌تنها ثبات ایجاد نخواهد کرد، بلکه بحران هزینه تولید را فقط چند هفته یا چند ماه به تعویق می‌اندازد؛ بحرانی که در نهایت با جهش قیمتی شدیدتر خود را نشان خواهد داد.

در نهایت، صنعت طیور با یک واقعیت ساده روبه‌روست:

یا هزینه واقعی تولید به‌صورت مدیریت‌شده و به‌موقع منتقل می‌شود،
یا تولید با حذف و افت عرضه، خود به‌اجبار قیمت را بالا خواهد برد.

📍 این گزارش تحلیلی توسط خبرگزاری صنعت طیور ایران (ILBPIN.ir) تهیه و منتشر شده است.
📌 انتشار یا بازنشر این مطلب بدون ذکر منبع «خبرگزاری صنعت طیور ایران (ILBPIN)» مجاز نیست.