مرغ‌های تخم‌گذار با افزایش سن، به‌ویژه در محدوده‌ی ۸۰ تا ۹۰ هفتگی، به دلیل کاهش کارایی سیستم جذب کلسیم و تغییرات فیزیولوژیک، بیشتر در معرض تولید تخم‌مرغ‌هایی با پوسته نازک و شکننده قرار می‌گیرند. این موضوع نه تنها سودآوری واحد مرغداری را کاهش می‌دهد، بلکه باعث افت کیفیت محصول در بازار نیز می‌شود.
در این مقاله به بررسی راهکارهای واقعی، عملی و علمی برای تقویت پوسته تخم‌مرغ در این دوره می‌پردازیم.

۱. تغذیه هدفمند برای افزایش استحکام پوسته

• کلسیم با قابلیت جذب بالا
  در این سن، نیاز است که به‌جای منابع ارزان و ضعیف، از منابع باکیفیت مانند سنگ آهک پودری و گرانول با سایز مناسب استفاده شود.
  🔹 پیشنهاد: ۶۵–۷۰٪ کلسیم به شکل گرانول (درشت) + ۳۰–۳۵٪ به شکل پودر.

• ویتامین D3 و متابولیت‌های آن
  در مرغ‌های مسن، توانایی فعال‌سازی ویتامین D در کلیه کاهش می‌یابد. استفاده از متابولیت‌هایی مانند 25-OH-D3 می‌تواند جذب کلسیم را بهبود بخشد.

• افزودنی‌های معدنی مکمل
  استفاده از منیزیم، روی و منگنز به شکل کیلیت (Chelated) باعث بهبود متابولیسم استخوان و تشکیل پوسته می‌شود.

۲. مدیریت نور و ساعات روشنایی

در سنین بالا، مرغ‌ها به تحریک بیشتری برای مصرف دان نیاز دارند. کاهش ساعات خاموشی و تنظیم شدت نور می‌تواند مصرف خوراک و در نتیجه دریافت کلسیم و مواد معدنی را افزایش دهد.
🔹 توصیه: ۱۴ تا ۱۵ ساعت روشنایی پایدار همراه با شدت نور یکنواخت در کل سالن.

۳. مدیریت دانخوری و برنامه مصرف خوراک

• زمان‌بندی مصرف خوراک حاوی کلسیم
  بهترین زمان برای دریافت کلسیم، ساعات پایانی روز است؛ زیرا تشکیل پوسته تخم‌مرغ عمدتاً در شب انجام می‌شود.
  🔹 راهکار: تقسیم بخشی از خوراک حاوی سنگ آهک در عصر یا شب.

• فرمولاسیون با پروتئین و انرژی متعادل
  کاهش بیش‌ازحد پروتئین یا انرژی، باعث افت مصرف خوراک و در نتیجه کاهش جذب کلسیم می‌شود.
  🔹 حفظ تعادل انرژی – پروتئین حیاتی است.

۴. بهداشت، واکسیناسیون و کنترل بیماری‌ها

بیماری‌های تنفسی مزمن (CRD) و مشکلات کلیوی ناشی از نیوکاسل یا برونشیت عفونی می‌توانند روی متابولیسم کلسیم اثر منفی بگذارند.
🔹 پیشگیری و واکسیناسیون منظم + مدیریت تهویه از مهم‌ترین ابزارها هستند.

۵. افزودنی‌های تخصصی برای تقویت پوسته

• ویتامین C: کاهش استرس اکسیداتیو و بهبود کیفیت پوسته.

• آنزیم‌ها: بهبود هضم خوراک و افزایش دسترسی به مواد معدنی.

• بایندرها و پروبیوتیک‌ها: کاهش مایکوتوکسین‌ها و بهبود سلامت روده برای جذب بهتر کلسیم و فسفر.

۶. حذف مرغ‌های ضعیف (کولینگ)

در گله‌های بالای ۸۰ هفته، تعدادی مرغ با راندمان پایین و کیفیت پوسته ضعیف وجود دارند که مصرف دان بالایی هم دارند. حذف این دسته باعث افزایش میانگین کیفیت پوسته و کاهش هزینه‌ها می‌شود.

۷. پیش‌بینی اقتصادی و بازار

در این سن، حتی با وجود کاهش کیفیت پوسته، تقاضا در بازار همچنان پابرجاست. مرغدار باید با استفاده از بسته‌بندی بهتر و جداسازی تخم‌مرغ‌های ضعیف، سودآوری را حفظ کند.
🔹 استفاده از کارتن‌های مقاوم‌تر و سیستم‌های سورتینگ (درجه‌بندی) توصیه می‌شود.

۸. مکمل‌ها، داروها و ویتامین‌های مؤثر برای تقویت پوسته

در سنین بالای ۸۰ هفته، تنها مدیریت خوراک کافی نیست؛ لازم است از ترکیب مناسبی از ویتامین‌ها، مواد معدنی و داروهای تقویتی استفاده شود تا پوسته تخم‌مرغ محکم باقی بماند.

🔹 ویتامین‌ها و مواد معدنی کلیدی

• ویتامین D3 یا متابولیت‌های آن (۲۵-هیدروکسی D3): اصلی‌ترین عامل در جذب و رسوب کلسیم در پوسته.

• ویتامین C (اسید آسکوربیک): کاهش استرس گرمایی و افزایش استحکام پوسته. دوز رایج: ۱۵۰–۲۰۰ گرم در هر تن خوراک یا ۱ گرم در لیتر آب آشامیدنی در دوره‌های استرس.

• ویتامین K3: کمک به تثبیت کلسیم و جلوگیری از خونریزی ریز در جدار پوسته.

• ویتامین E و سلنیوم: تقویت ایمنی و کاهش استرس اکسیداتیو که به بهبود کیفیت پوسته کمک می‌کند.

• منیزیم، روی و منگنز (به شکل کیلات یا سولفات): نقش مستقیم در تشکیل پوسته و کیفیت استخوان.

🔹 داروها و افزودنی‌های معدنی

• کلسیم لاکتات یا کلسیم کلرید (در آب): جذب سریع و مؤثر در شرایط بحرانی پوسته نازک.

• دی‌کلسیم فسفات یا مونوکلسیم فسفات: برای تأمین فسفر قابل دسترس همراه با کلسیم.

• بایندر مایکوتوکسین: جلوگیری از آسیب به کبد و کلیه‌ها که در جذب کلسیم نقش حیاتی دارند.

🔹 محرک‌های جذب و هضم

• آنزیم فیتاز: آزادسازی فسفر و کلسیم از مواد خام.

• پروبیوتیک‌ها و پری‌بیوتیک‌ها: بهبود سلامت روده و افزایش کارایی جذب مواد معدنی.

🔹 داروهای حمایتی در شرایط خاص

• در صورت بروز برونشیت یا نیوکاسل که جذب کلسیم را مختل می‌کنند، استفاده از داروهای ضدویروس و آنتی‌بیوتیک‌های حمایتی طبق نظر دامپزشک الزامی است.

• استفاده دوره‌ای از الکترولیت‌ها و ویتامین‌های محلول در آب در دوره‌های استرس گرمایی یا افت مصرف خوراک توصیه می‌شود.

جمع‌بندی تکمیلی

در مرغ‌های تخم‌گذار ۸۰ تا ۹۰ هفتگی، ترکیب مدیریت خوراک + نور + حذف مرغ‌های ضعیف + مکمل‌های ویتامینی و معدنی تنها راهکار واقعی برای حفظ پوسته سفت و مقاوم است. مرغدارانی که برنامه مکمل‌دهی مناسبی دارند، می‌توانند حتی در سنین بالای ۹۰ هفته هم کیفیت مطلوب پوسته را حفظ کنند.

این گزارش توسط تیم تحریریه EggTimesNews تهیه شده و بازنشر آن با ذکر منبع آزاد است.